Málning, lakk & bæs

Málning, lakk og bæs ráða bæði útliti og endingu á tréverkum. Rétt val snýst um tvennt: að ná þeirri litatón eða áferð sem þú vilt og að velja vörn sem hentar notkun og álagi. Í þessum flokki finnur þú meðal annars vatnsbæs í mismunandi viðarlitum (t.d. valhneta, mahogny, eik og ibenholt) sem gefur lit í tréið án þess að loka áferðinni eins og málning gerir.

Hér er valleiðbeining sem hjálpar þér að velja bæs/lakk/málningu, undirbúa yfirborð og vinna í réttri röð til að fá jafnari lit og betri frágang.

• Hvernig á að velja: bæs, lakk eða málningu
• Vatnsbæs: litun án þess að “mála yfir”
• Undirbúningur: slípun og prófun
• Aðferð: jafnur litur og minni blettir
• Lakk/hlífðarlag: vörn yfir bæs
• Öryggi og vinnuaðstæður
• Algengar spurningar

Hvernig á að velja: bæs, lakk eða málningu

Bæs

Bæs litar tréið og dregur fram trefjarnar. Hann er oft valinn þegar þú vilt “viðarlit” (t.d. ljós eik, dökk eik, mahogny, valhneta eða ibenholt) en vilt samt halda viðaráferð sýnilegri.

Lakk

Lakk er hlífðarlag sem verndar yfirborðið gegn sliti og óhreinindum. Það er oft notað eitt og sér á náttúrulegt tré, eða ofan á bæs þegar liturinn á að haldast en yfirborðið þarf vörn.

Málning

Málning hylur meira og er valin þegar þú vilt ógegnsætt litayfirborð eða sérstaka áferð. Hún er oft rétt val í verkefnum þar sem tréð á ekki að “sjást” sem tré, heldur vera í tilteknum lit.

Vatnsbæs: litun án þess að “mála yfir”

Hvað gerir vatnsbæs?

Vatnsbæs sekkur inn í tréið og gefur lit. Hann er algengur í viðarlitum eins og:

• Dökk valhneta (t.d. 65)
• Dökkt mahogny (t.d. 63)
• Ljós eik (t.d. 62)
• Ibenholt (t.d. 59)
• Dökk eik (t.d. 56)
• Gulur viðarlitur (t.d. 53)

Hvenær hentar bæs best?

• Þegar þú vilt breyta lit án þess að fela trefjarnar.
• Þegar þú vilt “jafna út” eða dýpka viðarlit í innréttingum eða húsgögnum.
• Þegar þú ætlar að setja varnarlag (lakk) yfir fyrir endingu.

Undirbúningur: slípun og prófun

Slípun ræður útkomu

Bæs sýnir allt: rispur, límleifar og ójafna slípun. Slípaðu jafnt og fjarlægðu allt ryk. Sérstaklega þarf að passa límreiti í samskeytum, því bæs litast ekki jafnt yfir lím.

Prófaðu alltaf fyrst

Gerðu prufu á afgangsbút eða á stað sem sést lítið. Sama bæs getur litið mjög mismunandi út eftir viðartegund og slípun.

Aðferð: jafnur litur og minni blettir

Berðu á skipulega

• Vinna í “svæðum” og halda blautri brún til að forðast skörp skil.
• Berðu á jafnt og þurrkaðu umfram efni ef það safnast.
• Ef þú vilt dýpri lit: byggðu upp í fleiri lögum í stað þess að reyna að ná öllu í einu lagi.

Forðastu blettamyndun

Sum viðartegundir taka bæs ójafnt. Ef þú lendir í blettum getur hjálpað að endurskoða undirbúning (slípun og hreinsun) og vinna með jafnari ásetningu og styttri “liggtíma” áður en umfram er jafnað.

Lakk/hlífðarlag: vörn yfir bæs

Af hverju þarf varnarlag?

Bæs gefur lit, en varnarlag gefur endingu. Ef yfirborð á að þola snertingu, þrif eða slit er lakk (eða annað hlífðarlag) oft nauðsynlegt yfir bæs.

Röðin skiptir máli

• Undirbúningur og slípun
• Bæs (litun)
• Þurrkun samkvæmt umbúðum
• Lakk/hlífðarlag

Fylgdu alltaf leiðbeiningum á umbúðum um þurrktíma og samhæfni milli vara.

Öryggi og vinnuaðstæður

Vinna í vel loftræstu rými og notaðu hanska og hlífðargleraugu þegar við á. Fylgdu leiðbeiningum á umbúðum og SDS fyrir vöruna, sérstaklega varðandi þurrktíma, yfirborðshreinsun og geymslu.

Algengar spurningar

Hvað er munurinn á bæs og málningu?

Bæs litar tréið og heldur trefjum sýnilegum. Málning hylur meira og gefur ógegnsætt litað yfirborð.

Af hverju varð liturinn ójafn?

Algengar ástæður eru ójöfn slípun, ryk, límleifar eða viðartegund sem drekkur bæs ójafnt. Prufuafgangur og betri undirbúningur laga oft vandann.

Þarf ég lakk yfir bæs?

Ef yfirborð á að þola slit eða þrif er það yfirleitt skynsamlegt. Bæs gefur lit, varnarlag gefur endingu.

Get ég gert litinn dekkri?

Já, oft með því að byggja upp lit í fleiri þunnum lögum. Prófaðu alltaf á afgangsbút svo þú náir réttri tón.

Hvernig vel ég réttan viðarlit?

Veldu eftir tón sem þú vilt (t.d. ljós eik, dökk eik, mahogny, valhneta, ibenholt) og prófaðu á sama við og í verkefninu. Sama litur getur litið mjög mismunandi út eftir viðartegund.